آخرین اخبار

» » » چاووشی(چه وه شی)رسم کهن سیستانیهادرهمراهی با زائرین پیاده اربعین /آداب ورسوم اربعین دربین سیستانیها

    

    چاووشی(چه وه شی)رسم کهن سیستانیهادرهمراهی با زائرین پیاده اربعین /آداب ورسوم اربعین دربین سیستانیها

    چاووشی(چه وه شی)رسم کهن سیستانیهادرهمراهی با زائرین پیاده اربعین /آداب ورسوم اربعین دربین سیستانیها

     

    چاووشی(چه وه شی)رسم کهن سیستانیهادرهمراهی با زائرین پیاده اربعین ومجلس عزای حسینی

     

    وقتی به پهنه تاریخ نیک بنگریم خواهیم دیدفرهنگ محرم در کشور ما از نمادها و رسوم مختلف تشکیل شده و هر رسم و المان خود دارای مفهوم و تعبیر خاصی است. گویی نمادها و اشکال بی زبان در این فرهنگ همچون زبانی گویا، عظمت واقعه کربلا را به فریاد در آورده اندو با گذشت سال ها از واقعه کربلا، این واقعه پیوسته در زندگی مردم ایران طنین داشته و تقریبا در سنت ها، شعائر، مراسم و آیین های خاص در زندگی مردم ما تاثیر گذاربوده است.علم ها، طوق ها و بیرق ها، در درازای تاریخ کربلا، وقتی در کنار تعزیه ها با داستان های متفاوت شبیه سازی می شوند در واقع هر کدام توصیفی است که برتر از چندین مجلد و کتاب گویا می شوند.و البته این نمادهای به ظاهر ساده، اغلب با هاله ای از تقدس اعتقادی و اسطوره ای همراه اند و در یک نگاه کلی مراسم ماه محرم سرشار از این نشانه های نمادین است که در دسته گردانیها و شبیه خوانیها جلوه می کند.به بهانه اربعین حسینی وبرای پی بردن به معانی رسم چاووشی یا بقول خودسیستانیها"چه وه شی"به سراغ محمدآذری محقق فرهنگ عامه رفتیم وباایشان گفتگویی داشتیم که خلاصه ی آن از نظرتان می گذرد/

    مدیرمسول روزنامه گلستان نوابتدابا مقدمه ای گفت:محرم ماه حریم ایمان و حصار قرآن که فرا میرسید و سیستانیها در سوگ سرورآزادگان جهان حضرت اباعبدالله‌الحسین (ع) سیاهپوش و غرق در عزا و ماتم هستند آیینهای محرم به گواه تاریخ از گذشته های دور تاکنون میان مسلمانان به ویژه شیعیان با شکوه و جلوه خاصی برگزار شده است در این بین از انجا که سیستانیها نخستین خونخواهان امام حسین(ع) ویاران با وفایش می باشند ودر بدترین شرایط که به دستور بنی امیه در منابر جهان به اصلاح اسلام آن زمان به خاندان پیامبر(ص) ومولای متقیان حضرت علی(ع)دشنام داده می شد ولی نیاکان سیستانیها حتی به قیمت تراشیده شدن سرزنانشان در معابر ,حاضر نشدن این ننگ را بپذیرند؛برای ماه محرم ارزش خاصی قائل هستند واداب ورسوم وِیژه ای هم دارند.محقق فرهنگ عامه سیستانیها با اشاره به آداب ورسوم سیستانیهای گلستان گفت:سیستانیهابا نصب پرچم‌های سیاه و علم‌های ویژه عزاداری در مساجد، حسینیه‌ها، تکایا و سردر ادارات دولتی و محل‌های کسب و کار، تشکیل دسته‌های عزاداری و برگزاری آیین‌های سوگواری در حسینیه‌ها و مساجد به عزاداری می‌پردازند.این نمادها در مجاورت با رنگ، آهنگ، شعر و حتی نقاشی و پرده ها ظهور می کنند و بعضی از این نمادها به مرور زمان از قالب نمادین خارج و در قالب یک رسم و یک باور می نشیند.مدیر بنیادنیمروزسیستانیها افزودنخل گردانی، طبق کشی، طشت گذاری، دسته‌های شاخسی واخسی، زارخاک، گِل مالی، بیل زنی و...» تنها مشتی از خروارها جلوه‌ها و مراسم‌های عزاداری است که مردم شهرهای مختلف ایران در روزها و شب‌های عزای سید و سالار شهیدان انجام می‌دهند. محرم و عاشورا در فرهنگ مذهبی شیعیان همواره جایگاه خاص و برجسته‌ای دارد و زمینه ساز مجموعه‌ای از سنت‌ها و مراسم‌هایی است که در طول تاریخ به عنوان میراثی معنوی نسل به نسل و سینه به سینه به دیگران منتقل می‌شود. واین‌ها که گفتیم تنهاگوشه‌‌ای از آداب و رسومی است که مردم اقلیم‌های مختلف در شهرهایشان برگزار می‌کنند.محمدآذری محقق فرهنگ عامه اقوام وکارشناس فرهنگی بنیادنیمروزدرخصوص رسوم ویژه سیستانیهای شمال کشور خاطرنشان کرد:در روزهای پایانی صفر بخصوص ایام نزدیک به اربعین سالارشهیدان با ورود دسته «چاووش عزا» به بازار شهر وروستاها مردم و کسبه از فرا رسیدن دسته های عزاداری وبرپایی مجلس عزا وشبیه خوانی و.. مطلع می‌شوند. بیشتر اعضا این دسته مداحان اهل بیت(ع) هستند كه هر كدام در مسیر راه اشعاری را در رثای امام حسین (ع) و واقعه کربلامی‌خوانند. با نگاهی به تاریخ عزاداری سنتی در بین سیستانیها درهرکجا که بود وباش دارند به برخی آیین‌های سنتی ازجمله شووی گردانی یا شبیه خوانی(نوعی تعزیه) و حمل خیمه‌گاه حسینی و شهدای كربلا بر می‌خوریم كه در زمان های دور مرسوم بوده و در زمان حاضر نیز با برپا كردن تكیه‌ها آیین‌های تعزیه رونق بیشتری گرفته است.آذری مدیربنیادنیمروزسیستانیهادرارتباط بین فرهنگ وتمدن کهن ورسوم معاصر سیستانیهاوتاثیرآن پیشینه درزندگی روزمره وعزاداری سیستانیهای گلستان ومازندران گفت:سیستان خاستگاه نخستین تمدنهای پیشرفته بشری و کانون اجتماعات شهرنشینی است، شهر سوخته با 5 هزار سال دیرینگی، بهترین مرکز شهرنشینی در عصر مفرغ، و ترکیب زیبایی از خلاقیت، فراست صنعت و فرهنگ گذشته، دهانه غلامان(دروازه بردگان) نمونه معماری موفق یک شهر هخامنشی، کوه خواجه، دژ سنگی و استوار دوران اشکانی- ساسانی است و هنر و تمدن فرهنگ ایران باستان، زبان تصویر گویای هزاره های تاریخ است،زادگاه آسیاب های بادی جهان و سهم ایران در شکل گیری زوایای تمدن است. سیستان مهد رادمردی در اساطیر پهلوانی پیشینیان است و مورخان بنای آن را به 5000 سال قبل از بعثت پیامبر و به دست گرشاسب نوشته اند. بزرگترین افتخار مردم سیستان از آغاز پادشاهی گرشاسب تا طلوع دین احمدی این است که نام آن دارالولایه بوده است. سیستان انبار غله آسیا و به لحاظ اقتصادی از کانون های اصلی ایران بوده است. سیستان انبار غله آسیا و به لحاظ اقتصادی از کانونهای اصلی ایران بوده است.وهمه اینها در سادگی وعمق عزاداری وهمچنین دادودهش در اطعام واکرام عزاداران وهیات های عزاداری وشکوه مجالس عزا وحجم جمعیت و...نیز به خوبی خود را نشان می دهد.توگویی هرچیزی که در سیستان ودربین سیستانیها اتفاق می افتد باید بهترین وناب ترینش باشد چه در تاریخ وتمدن وچه درعرض ارادت به پیشگاه خاندان پیامبراعظم(ص).محمدآذری مدیرمسول پایگاه خبری نیمروزگلستان ادامه داد:عزاداري و گريه بر امام حسين(ع)، نوحه‌خواني و مرثيه‌خواني، سينه‌زني ، برپايي مجالس در تكيه‌ها، حسينيه‌ها، خانه‌ها و مساجد، تشكيل هيئت‌ها در ايام محرم، نذر و احسان و صدقه و اطعام مردم براي سيدالشهدا، سقايي و چاي و آب و شربت دادن به مردم، ساختن حسينيه و تكيه، ياد حسين(ع) هنگام نوشيدن آب، پوشيدن لباس سیاه، سياه پوش كردن اماكن و گذرگاه‌ها و مساجد و حسينيه‌ها، راه انداختن دسته‌هاي عزاداري در خيابان‌ها، برپايي مراسم شام غريبان، برگزاري مجالس مقتل‌خواني و زيارت عاشورا، نذر براي آوردن كودكان خردسال به ياد علي‌اصغر(ع) در دسته‌هاي عزاداري، علامت‌ها و نخل‌ها، پختن آش نذري و سفره انداختن و اطعام عزاداران، زيارت رفتن، گراميداشت اربعين امام حسين(ع)، سر برهنه و پاي برهنه بودن در عزاي حسيني به ويژه عاشورا و اربعين.همگی در بین سیستانیهای گلستان نیز دراوج سادگی ودلدادگی وعشق وبا دل وجان تجلی وبروز دارد.شيوه‌اي كه نسبت به زنده نگه داشتن ياد حادثه عاشورا و حماسه حسيني از ديرباز مطرح بوده و جنبه مردمي يافته است. اين شيوه شامل مرثيه‌سرايي، نوحه‌خواني، گريستن و گرياندن، تشكيل هيئت‌ها و دسته‌هاي سوگواري، سينه‌زني، ذكر مصيبت، مجالس وعظ و روضه‌خواني و... است. اين گونه شيوه‌ها چون با روح و جان و عاطفه ی شيعه آميخته است، هر چه بيشتر به آن رنگ مردمي مي‌بخشد و عامل جذب و تجمع و تشكل انبوه شيفتگان اهل‌بيت(ع) مي‌گردد.

    آذری محقق فرهنگ عامه و فولکلور اقوام و سیستانی ها گفت: علاوه بر تعزیه که در هر روز به یکی از یاران سالار شهیدان وشهدای مظلوم کربلا اختصاص دارد از گذشته های دور هر یك از روزهای دهه نخست ماه محرم رانیز به نام و یاد اهل بیت و یاران امام حسین (ع) را گرامی داشته و می دارند وی ادامه داد: مثلاروز چهارم محرم به عزاداری حر نام گذاری شده، روز پنجم به نام فرزندان حضرت زینب (س )، روزهای ششم تا هشتم به یاد حضرت قاسم و حضرت علی اكبر(ع(، نهم به نام حضرت ابوالفضل و دهم به نام و یاد سالار شهیدان حضرت ابا عبدالله الحسین عزاداری می شودکه این در ایام پایانی ماه صفر بخصوص بین چهل وچهل وهشتم(شهادت امام رضا(ع)وپیامبر مهربانی ها(ص)نیز این تعزیه وشووی گردانی وشبیه خوانی اجرا می گردد.گویی مثل کاررا که کرد انکه تمام کرد در تمام اعمال ورفتارسیستانیها جاریست.همانگونه که در شب نخست ماه محرم مراسم مشعل و چراغ و یا گلدسته روشن می‌شود و حسینیان به نماد آغاز قیام امام حسین (ع) این گلدسته‌ها را در سطح روستا می‌گردانند؛درایام شهادت ائمه بزرگواربخصوص ایام اربعین وروزهای پایانی صفر نیزاین فانوس های روشن وگلدسته های نورانی زینت بخش هیات ها ومجالس عزا ودسته روی های ایام اربعین در بین سیستانیهاست.محمدآذری مدیربنیادنیمروزسیستانیها درخصوص نقش زنان سیستانی در مراسمات عزاداری سیستانیهای شمال کشور گفت:شیر زنان سیستانی نیز همچون مردانشان در این ماه به عزاداری و سوگ سالار شهیدان و بی بی زینب (س) می نشینند، زنان سیستانی با خواندن رُوایی (رباعی) و نوحه درطول این دوماه به عزا و ماتم می پردازند و از جمله آداب و رسوم مرسوم این زنان روضه خوانی، ذکر مصائب و عزاداری برای اهل بیت(ع)  است.محمدآذری محقق فرهنگ عامه سیستانیها به نقل ازبزرگمردتاریخ وفرهنگ سیستان استادخسروی خاطر نشان کرد:((پس از پایان عاشورا روضه خوانی و عزاداری زنان در منازل به صورت 5 روزه (پنج تن) و 10 روزه (2 پنج تن) ادامه می یابد و در روز پایانی که ختم روضه نام دارد با پخش نذورات از مهمانان خود پذیرایی می کنند، این نومع عزادارایها تا پایان روز چهل و هشتم (ماه محرم و صفر) در منازل مختلف برگزار می شود)). آذری افزود:از دیگر رسوم رایج بین زنان سیستانی در ایام عزاداری به ویژه تاسوعا و عاشورا روشن نکردن تنور وپرهیز ازپخت وپز کردن واجتناب جدی از افروختن تنور می باشد.همانگونه که مردان سیستانی در روزتاسوعا وعاشورا دست از امورمادی وحتی امور کشت وزرع می کشند؛زنان مومن سیستانی نیزباجارو نکردن منزل، نپختن نان، درست نکردن غذای لذیذ، نرفتن به خرید، نرفتن به زمین کشاورزی، توجه به آب و جلوگیری از هدر رفت آب، اصلاح نکردن صورت، درست نکردن محصولات دامی چون روغن زرد، کشک، قروت و کنار گذاشتن کارهایی چون قالی بافی و حصیر بافی و مانند آن اشاره کرد، این زنان همانند فردی که عزیز خود را از دست داده به ماتم و عزاداری در این ایام می پردازند.وخوشبختانه به همت بزرگان وعزیزانی ازجمله معتمدین وبزرگان وهیات امنای عزیز وتلاش های شبانه روزی کارشناسان بنیادنیمروزسیستانیهااین رسوم نیک نیاکانمان هنوز دربین سیستانیهای گلستان نیز همانند سایر جاهایی که سیستانیها بود وباش دارند رایج است .نکته بارز درعزاداری سنتی سیستانیها همانند سایر هموطنان عزیزمان این است که گویی همین امروز هست که سراربابشان را ازبدن جداکردند واین مصداق هر روزعاشورا وهرزمین کربلاست در این عصر وزمان مدرن می باشد.محمدآذری محقق فرهنگ عامه اقوام بااشاره به نقش چاووشی خوانان درمراسم عزاداری سیستانیهای گلستان ومازندران گفت:.در این بین مراسم پیاده روی اربعین دربین سیستانیها ریشه در قرون پیشین دارد آنجا که نیاکان مان نذر می کردند که با پای پیاده به زیارت قبور ائمه(ع) ازجمله مشهد مقدس,کربلا ؛نجف اشرف وهمچنین مکه ومدینه بروند ودر این مسیرچه بسیار افرادی که جانشان را فدا می کردند.چاووشی خوانان یا همون "چه وه شی "نیز از مراسم ونمادهایی هست که در ابتدا وانتهای این سفر معنوی وانسان ساز اجرا می شده است.چاووشی دربین سیستانیها یک فراخوان هم هست چه در زمانی که در مسجد قراراست نوحه خوانی وسینه زنی اجرا شود با نوای "چه وه شی خوان" ازهرگوشه ی ابادی وروستا و..عزاداران به سمت مرکز مسجد وتکیه امده ومراسم عزار را شروع می نمایند ودر جلوی گروه وهیات عازم به زیارت وزوار نیز این چاووشی خوان وبه قول خود سیستانیها "چه وه شی خو) هست که با نوای دلنشینش مردم را برای وداع ودر زمان بازگشت برای خوش امد به زائر فرا می خواند.خدا را شکر که به همت کارشناسان فرهنگی مذهبی بنیادنیمروزسیستانیها وبزرگان ومعتمدین ازجمله هیات امنای عزیز وجوانان تحصیلکرده این رسم نیز درحال گسترش در بین سیستانیهای گلستان است. "چه وشی" یا چاووشی در مراسم عزاداری حضرت اباعبدالله الحسین(ع) یکی از اصول اصلی عزاداری سیستانی ها بوده وهست به گونه ای که در ابتدای هر مجلس ابتدا یکی از معتمدین خوش صدا با خواندن اشعاری حزن انگیز در خصوص حادثه کربلا همگان را به نوعی دعوت به تشکیل صف های سینه زنی و زنجیرزنی می کند . وی ادامه داد: چاووشی در عزاداری محرم درواقع با توجه به نوع ابیات و اشعار وشیوه خواندن ونقش آن درجمع کردن مردم نوعی فراخوان است ، فراخوان های متعددی که سیستانی ها در برگزاری مجلس عزای امام حسین(ع) دارند در چند مرحله شکل می گیرد که  یکی قبل ازآمدن محرم با سیاه پوش کردن مساجد ومحل ها ودیگری قبل از نوحه خوانی است وحتی در زمان رفتن به زیارت نیز این چه وشی ها استمرار یافته است.

    ارسال این مطلب به دوستان
    انتخاب محتوای ارسالی: عنوان مطلب خلاصه مطلب
    نام شما: آدرس ایمیل:

    مطالب مشابه مطلب فوق

    بازدید کننده عزیز, شما هنوز به عضویت سایت در نیامده اید.
    پیشنهاد می کنم در سایت ثبت نام کنید و یا وارد سایت شوید.
    اطلاعات
    برای ارسال نظر، باید در سایت عضو شوید.

کلیه حقوق این وب سایت محفوظ و متعلق به روزنامه گلستان نو می باشد. [ طراحی ، اجرا و پشتیبانی : سفارش دات نت ]