محمد آذری، بنیان‌گذار #بنیاد_نیمروز_سیستانی‌ها: «۱۳ شهریور فرصتی است برای بازشناسی سیستان از دریچه انسان‌های بزرگی که جهان علم به احترام آنان ایستاده است»

🟩از بیرونی مردم‌شناس تا سجزی سیستانی؛ روایت یک پیوند ماندگار میان شناخت فرهنگ و ستایش دانش

🔷محمد آذری، بنیان‌گذار #بنیاد_نیمروز_سیستانی‌ها: «۱۳ شهریور فرصتی است برای بازشناسی سیستان از دریچه انسان‌های بزرگی که جهان علم به احترام آنان ایستاده است»

سیزدهم شهریور، روزی است که در تقویم فرهنگی ایران با نام ابوریحان بیرونی، روز مردم‌شناسی و علوم پایه پیوند خورده است؛ مناسبتی که می‌تواند فراتر از یک عنوان تقویمی، بهانه‌ای برای بازخوانی بخشی از میراث علمی و فرهنگی ایران‌زمین باشد.

♦️در این میان، شاید یکی از زیباترین روایت‌هایی که می‌توان از این روز استخراج کرد، روایت ابوریحان بیرونی و ابوسعید سجزی است؛ دانشمند بزرگ سیستانی که نبوغ علمی‌اش چنان بود که ابوریحان، خود، اختراع او را می‌ستاید.

♻️محمد آذری،بنیان‌گذار #بنیاد_نیمروز_سیستانی‌ها و چهره ماندگار فرهنگ استان گلستان که از سوی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی نیز مورد تجلیل قرار گرفته است،در بازخوانی این مناسبت، ۱۳شهریور را فرصتی برای توجه دوباره به سرمایه‌های انسانی وعلمی سرزمین ایران، به‌ویژه سیستان، می‌داند و معتقد است:

❌««مردم‌شناسی، فقط شناخت لباس و زبان و آیین و موسیقی یک قوم نیست؛ مردم‌شناسی واقعی، شناخت انسان‌هایی است که یک فرهنگ را ساخته‌اند.اگر می‌خواهیم سیستان را درست بشناسیم،باید در کنار تاریخ و حماسه وفرهنگ مردمداری آن، دانشمندان و اندیشمندانی را نیز بشناسیم که نام سیستان را در تاریخ علم جهان ماندگار کرده‌اند.»»

🟥وقتی ابوریحان، سجزی را دید

ابوسعید احمد بن محمد بن عبدالجلیل سجزی، از دانشمندان برجسته ریاضی و نجوم در سده‌های چهارم و پنجم هجری و منسوب به سجستان و سیستان بود؛دانشمندی که نامش با برخی از مهم‌ترین مباحث هندسه، نجوم و ابزارهای نجومی گره خورده است. منابع علمی نیز او را از دانشمندان برجسته سیستانی معاصر ابوریحان بیرونی معرفی کرده‌اند.

اما آنچه این داستان را برای امروز ماجذاب‌تر می‌کند، صرفاً سیستانی‌بودن سجزی نیست؛ بلکه نوع نگاه ابوریحان بیرونی به نبوغ اوست.

🔷بیرونی در آثار خود از اسطرلابی که سجزی طراحی کرده بود، با عنوان اسطرلاب زورقی یاد می‌کند و صراحتاً می‌گوید که این اختراع را تحسین کرده است.

در گزارشی که از سخن بیرونی نقل شده، او درباره سجزی می‌گوید که اسطرلابی از نوعی خاص و بسیط ساخته و او را به خاطر این اختراع ستوده است؛ چرا که طراحی این ابزار بر مبنای اندیشه‌ای علمی درباره حرکت زمین انجام شده بود.

💥این سخن بیرونی، فقط یک تعریف ساده از یک ابزار علمی نیست؛ اعتراف یک دانشمند بزرگ به نبوغ دانشمندی دیگر است.

و چه افتخاری بالاتر از اینکه نام یک دانشمند سیستانی در نوشته‌های یکی از بزرگ‌ترین اندیشمندان تاریخ ایران و جهان اسلام، با زبان تحسین و احترام ثبت شده باشد؟

🟩سیستان؛ سرزمینی که فقط حماسه نساخت، دانشمند هم ساخت

محمد آذری، بنیان‌گذار #بنیاد_نیمروز_سیستانی‌ها، با تأکید بر ضرورت بازخوانی این بخش از تاریخ می‌گوید:

««گاهی وقتی از سیستان سخن می‌گوییم، ناخواسته تنها بخشی از این هویت بزرگ را می‌بینیم؛ از رستم و یعقوب لیث و حماسه و دلاوری می‌گوییم، از فرهنگ و مردمداری می‌گوییم، اما باید بدانیم سیستان در تاریخ علم نیز سهمی درخشان دارد. ابوسعید سجزی یکی از روشن‌ترین نشانه‌های این حقیقت است.»»

⭕️به باور آذری، معرفی سجزی به نسل امروز تنها معرفی یک شخصیت تاریخی نیست؛ بلکه بازگرداندن بخشی از اعتمادبه‌نفس تاریخی به جامعه و نسل جوان است.

او می‌افزاید:

««نسل جوان سیستانی باید بداند که پیش از آنکه بسیاری از نظریه‌ها و ابزارهای علمی به شکل امروزی شناخته شوند، دانشمندانی از این سرزمین درباره آسمان، زمین، هندسه، اندازه‌گیری و حرکت اجرام اندیشیده‌اند. اینها افتخاراتی نیستند که فقط باید در کتاب‌های تاریخ خاک بخورند؛ این میراث باید به زبان امروز برای جوانان روایت شود.»»

مردم‌شناسی؛ فقط شناخت مردم نیست، شناخت سرمایه‌های مردم است

♦️۱۳ شهریور به عنوان روز مردم‌شناسی،با نام ابوریحان بیرونی پیوندخورده است؛ دانشمندی که در کتاب تحقیق ماللهند با رویکردی دقیق و تطبیقی به بررسی فرهنگ،باورها، دانش و شیوه زندگی مردم هند پرداخت و ازهمین رو در تاریخ مطالعات تطبیقی و مردم‌شناسی جایگاهی ویژه دارد.

⭕️اما نگاه مردم‌شناسانه را می‌توان فراتر از شناخت آداب و رسوم دید.

شناخت هر ملت،بدون شناخت انسان‌های بزرگ آن ملت کامل نیست.

اگر فرهنگ را مجموعه‌ای از تجربه‌ها،اندیشه‌ها،باورها و دستاوردهای یک جامعه بدانیم، دانشمندان و اندیشمندان نیز بخشی جدایی‌ناپذیر از هویت فرهنگی آن جامعه‌اند.

⭕️از این منظر،داستان بیرونی و سجزی یک درس بزرگ برای امروز ماست:

بیرونی، فرهنگ و تمدن دیگران را شناخت؛ و در همان حال، نبوغ دانشمندی از سیستان را نیز دید، ثبت کرد و ستود.

این همان نگاهی است که امروز باید در

شناخت فرهنگ‌های ایرانی نیز احیا شود.

آذری: سیستان را باید از روی انسان‌های بزرگش شناخت

محمد آذری، چهره ماندگار فرهنگ استان گلستان و بنیان‌گذار #بنیاد_نیمروز_سیستانی‌ها، در ادامه با اشاره به فعالیت‌های فرهنگی بنیاد نیمروز تأکید می‌کند:

««ما در بنیاد نیمروز تلاش کرده‌ایم هویت سیستانیان را فقط در گذشته جست‌وجو نکنیم؛ بلکه آن را به آینده پیوند بزنیم. برای این کار باید تاریخ را درست، مستند و بدون اغراق روایت کنیم. اگر ابوسعید سجزی را داریم، باید همان چیزی را که منابع معتبر درباره او گفته‌اند، با افتخار برای نسل امروز بیان کنیم؛ نه بیشتر و نه کمتر. عظمت واقعی، نیازی به اغراق ندارد.»»

او با اشاره به جایگاه ابوریحان بیرونی ادامه می‌دهد:

««وقتی ابوریحان بیرونی، با آن جایگاه علمی، اختراع سجزی را تحسین می‌کند، همین یک روایت برای ما کافی است تا بدانیم با چه سرمایه‌ای روبه‌رو هستیم. اینجا دیگر سخن از یک ادعای امروزی نیست؛ سخن از شهادت علمی یک دانشمند بزرگ نسبت به دانشمند دیگری است.»»

یک اسطرلاب و یک پیام بزرگ

ماجرای اسطرلاب سجزی از آن جهت اهمیت دارد که نشان می‌دهد دانشمند سیستانی در اندیشه‌های نجومی زمان خود، صرفاً مصرف‌کننده دانش موجود نبوده است؛ بلکه ابزار می‌ساخته، نظریه می‌آزموده و به دنبال صورت‌بندی علمی اندیشه‌های خود بوده است.

همین ویژگی است که بیرونی را به تحسین وامی‌دارد.

در برخی منابع آموزشی و پژوهشی نیز سجزی به عنوان یکی از منجمان مشهور معاصر بیرونی معرفی شده و به نقش او در مباحث مربوط به حرکت زمین اشاره شده است.

بنابراین، وقتی امروز از «سیستانِ تاریخی» سخن می‌گوییم، نباید آن را فقط در قالب یک تصویر نوستالژیک از گذشته ببینیم.

سیستان، سرزمین اندیشه نیز بوده است.

سرزمین دانشمندانی که در کنار حماسه‌آفرینی و فرهنگ‌سازی، در مرزهای دانش زمان خود حرکت کرده‌اند.

۱۳ شهریور؛ روزی برای شناخت دوباره

محمد آذری در پایان، ۱۳ شهریور را فرصتی برای یک بازخوانی فرهنگی می‌داند:

««من معتقدم ۱۳ شهریور می‌تواند برای ما فقط روز مردم‌شناسی نباشد؛ می‌تواند روز پرسش از خودمان باشد: آیا فرزندانمان دانشمندان سرزمینشان را می‌شناسند؟ آیا ابوسعید سجزی را می‌شناسند؟ آیا می‌دانند ابوریحان بیرونی درباره اختراع او با تحسین سخن گفته است؟ اگر پاسخ منفی است، ما هنوز یک کار بزرگ فرهنگی بر زمین داریم.»»

به گفته وی:

««باید تاریخ را از ویترین موزه‌ها بیرون بیاوریم و وارد زندگی نسل جدید کنیم. وقتی یک نوجوان سیستانی بداند دانشمندی از سرزمین او قرن‌ها پیش در کنار بزرگان علم ایستاده و مورد تحسین ابوریحان بیرونی قرار گرفته است، این فقط یک اطلاعات تاریخی نیست؛ این می‌تواند جرقه یک خودباوری علمی باشد.»»

از ابوریحان تا ابوسعید؛ پلی میان مردم‌شناسی و هویت

شاید بتوان فلسفه این روایت را در یک جمله خلاصه کرد:

برای شناخت یک سرزمین، باید مردم آن را شناخت؛ و برای شناخت مردم، باید انسان‌های بزرگی را شناخت که اندیشه و فرهنگ آن سرزمین را ساخته‌اند.

۱۳ شهریور، روز مردم‌شناسی و بزرگداشت ابوریحان بیرونی، فرصتی است تا از این زاویه به سیستان نگاه کنیم؛ نه صرفاً به عنوان یک جغرافیا، بلکه به عنوان سرزمینی که انسان‌هایی بزرگ به جهان علم، فرهنگ و تمدن تقدیم کرده است.

ابوریحان بیرونی، با نگاه ژرف خود به فرهنگ و دانش بشری، میراثی برای شناخت انسان بر جای گذاشت؛ و ابوسعید سجزی، دانشمند سیستانی، نمونه‌ای درخشان از انسانی است که دانش خود را فراتر از مرزهای سرزمین خویش به جهان عرضه کرد.

و امروز، پس از قرن‌ها، هنوز می‌توان آن لحظه تاریخی را به یاد آورد که یک دانشمند بزرگ، دانشمند بزرگ دیگری را دید و نبوغ او را ستود.

این شاید یکی از زیباترین روایت‌هایی باشد که می‌توان در روز مردم‌شناسی بازگو کرد:

بیرونی، مردم و فرهنگ‌ها را برای شناختن مطالعه کرد؛
و در مسیر دانش، سجزیِ سیستانی را دید؛
او را شناخت؛
اختراعش را تحسین کرد؛
و نام یک دانشمند سیستانی را در تاریخ علم ماندگار ساخت.

پیام محمد آذری، بنیان‌گذار #بنیاد_نیمروز_سیستانی‌ها

««سیستان را باید دوباره شناخت؛ نه فقط از روی جغرافیا، بلکه از روی انسان‌هایی که جهان را شناختند. ابوسعید سجزی یکی از همین انسان‌هاست. امروز وظیفه ما این است که این میراث را با زبان مستند، فاخر و امیدبخش به نسل آینده منتقل کنیم؛ چرا که هویت، وقتی زنده می‌ماند که نسل جدید بداند از چه گذشته‌ای آمده و چه ظرفیت بزرگی برای ساختن آینده در اختیار دارد.»»

۱۳ شهریور؛ روز مردم‌شناسی

روز شناخت انسان، فرهنگ و میراثی که انسان‌ها برای ما ساخته‌اند؛

و فرصتی برای یادآوری نام ابوسعید سجزی؛ دانشمند سیستانی که ابوریحان بیرونی، نبوغ او را دید و تحسین کرد.

گفتنی است با پیشنهاد استاد محمدآذری بنیان‌گذار #بنیاد_نیمروز،

کمیته های مرتبط و تخصصی بنیاد نیمروز سیستانی‌ها در سال گذشته با همکاری و بزرگ منشی و حمایت دکتر رکوعی رئیس دانشگاه زابل نخستین همایش پاسداشت ابوسعید سجزی را در سیستان برگزار کرد و با رایزنی صورت گرفته با فرماندار پرتلاش و امام جمعه مردمی و شورای شهر وشهردار سخت کوش و نمایندگان ساعی و پای کار بودن هیات مدیره بنیاد نیمروز سیستانی‌ها در حوزه سیستان و امور استان ها با برگزاری پویش و مکاتبه با نمایندگان و شورای فرهنگ عمومی کشور روز۵آبان بعنوان یادروز مهندس سجزی بعنوان روز هندسه وتفکر علمی پیشنهاد شده و تقاضای همکاری و همراهی از تمام صاحبان تریبون‌های و رایزنی و ..داریم

بنیاد نیمروز سیستانی‌ها؛
روایت هویت، فرهنگ، مردمداری و افتخارات سیستانیان

۰۹۱۱۳۷۲۱۹۲۱.   ۰۹۳۶۰۸۷۶۲۲۲ برای همکاری با بنیاد نیمروز و  دبیرخانه می باشد