ضرب المثل‌هایی از سرزمین ماسه‌ها و حماسه‌ها

سیستان؛ ریشه در تاریخ دارد، با کمی تأمل در گپ و گفت‌های مردمان صادق و سخت کوش سیستان، ضرب المثل‌ها و جملات نغزی می‌یابید که شما را به فارسی قدیم پیوند می‌دهد فارسی دست نخورده و بکر

#ضرب_المثل_سیستانی
🔸 شُو رَفتَنِ بی بی اَز بِی چادَریَه

در فرهنگ سیستانی از مادر بزرگ/ زنان سیده/ زنان سالخورده و با احترام/ به عنوان بی بی یاد میشود که مردم به وجود و اصطلاحا”چادرشان حرمت خاصی قائل هستند ….

هرگاه انسانهای چنین آبرومند چه مرد و چه زن به دلایل ناتوانی مالی و فقر نتوانند در جامعه و تجمعات و مراسم فامیلی و قومی حضور موثری داشته باشند و کمتر به چشم ظاهر شوند و مردم از آنها گلایه کنند که فلانی کجایی … کم دیده می شوی… در پاسخ گفته می شود :
شُو رَفتَنِ بی بی اَز‌ بِی چادَریَه.
زنان آبرومند چون چادر مناسبی و در شان خود ندارند شب ها در تاریکی رفت و آمد می کنند که شناخته نشوند.

🔸 اُشتُرُ کلاوَه

حکایت از تنگدستی و نداری افراد که گاهی شرایطی پیش می آید که با اندک دارایی می شود به کالای به مراتب ارزشمندی دست پیدا کنیم اما افسوس می خوریم که همان دارایی اندک را نداریم :‌
یک شتر را می توانید با یک کلاف نخ بخرید اما کلاف نخ را ندارید و با افسوس میگویید:
اُشتُرُ کلاوَه

وای وَر گرَفتَنِ کُور، وای وَر زدَنِ کُوت

کور اگر چیزی را بگیرد به علت ترس از دست دادن آن چیز به شدت محکم می‌گیرد و رها نمی‌کند…..
ناشنوا (کوت) اگر کسی را تنبیه کند چون صدای ناله تنبیه شونده را نمی‌شنود همچنان به کتک کاری ادامه می‌دهد…. و شخص را رها نمی‌کند . .
✍جمع آوری و تدوین:حسن صفری

🔻🔻

نُکَرِ نُو، رَء مْگیرهَ…
no:kar-e now, ra: mgira…

به افرادی اشاره دارد که به تازگی به قدرت یا جایگاهی رسیده‌اند…
و به جایِ انجام وظیفه…
با سختگیریِ بیجا، خودنمایی و قلدری برایِ دیگران مزاحمت ایجاد می‌کنند…

افرادی که با رسیدن به جایگاهی کوچک، دچارِ غرور شده و رفتارِ متکبرانه و سختگیرانه‌ای نشان می‌دهند…

این ضرب‌المثل کنایه از تندرویِ افرادِ بی‌تجربه و تازه به دوران و نان رسیده است…

مُلکِ خُدا تَنگ نیهَ، پُووهِ گَدا لَنگ نیهَ…

molk-e xodâ ta:ng nia, pow-ve gadâ la:ng nia…

سَرِ مار کهِ دَرد مِینهَ، زِیر رَء خُو مِینهَ…

sar-e mâr ke da:rd me:na, ze:r ra: xow me:na…

شا دِوالِ مَگهَ بْلَمّهَ کهِ شا گُودالِ رَ پَر کُنهَ…

šâ dēvâl-e maga blamma ke šâ gowdâl-e ra par kona…

سُفرهِ کهِ نو دارهَ گُلهَ، سُفرهِ کهِ نو نْدارهَ جُلهَ…
sofre ke no: dâra gola, sofre ke no: ndâra jola…

پَریز کَردی، مَریض کَردی…

pariz kardi, mariz kardi…

پَریز= پرهیز‌…