تاریخ انتشار : پنجشنبه ۲۱ تیر ۱۴۰۳ - ۱۴:۱۱
کد خبر : 4477

پس از ثبت افتخار نخستین خونخواهی امام حسین(ع)بنام سیستانی‌ها در تقویم کشور:

حسینی.قربانی

چگونگی عرض ارادت سیستانی‌های گلستان در محرم/آداب ورسوم محرم در بین سیستانی ها در گفتگو با محمدآذری محقق فرهنگ عامه اقوام

چگونگی عرض ارادت سیستانی‌های گلستان در محرم/آداب ورسوم محرم در بین سیستانی ها در گفتگو با محمدآذری محقق فرهنگ عامه اقوام
۲۵محرم بعنوان یاداوری نخستین قیام به خونخواهی امام حسین علیه السلام توسط سیستانی ها در تقویم رسمی کشور ثبت شد.سیستانی ها در گلستان و شمال کشور بعنوان نوادگان آن انسان های شجاع و بزرگ دارای آداب ورسوم خاصی هستند که جهت آشنایی با این رسوم با استاد محمدآذری سردار فرهنگی سیستانی‌ها و محقق فرهنگ عامه اقوام گفتگویی انجام دادیم و با بخش هایی از این فرهنگ غنی و کهن آشناتر شویم


🔶باتوجه به اسناد تاریخی که درسال گذشته با همت و تلاش جمعی سیستانی‌ها در سرتاسر کشور و هدایت حاج اقا حیدری نسب و امور استان های بنیادنیمروز سیستانی‌ها و ارتباط جناب دکتر رجبی دوانی و درخواست از مقام معظم رهبری و عنایت ویژه ایشان و گزارش مکتوب و مصور تلاش های سیستانیان از جمله موسسه فرهنگی بنیادنیمروز سیستانی‌ها،پس از طرح در شورای فرهنگ عمومی و شورای عالی انقلاب فرهنگی؛ ۲۵ محرم بعنوان یاداوری نخستین خونخواهی امام حسین علیه السلام توسط سیستانی ها در تقویم رسمی کشور ثبت شد و از آنجا که طبق تاریخ ،سیستانی ها از نخستین خونخواهان امام حسین(ع) و یاران با وفای آن حضرت بودند، و حتی در زمانی که در منابر به اصطلاح جهان اسلام در زمان بنی امیه طبق دستور رسمی ؛بر مولای متقیان حضرت علی علیه السلام سبّ و نفرین می شد اما در سیستان بر اساس کتب معتبر تاریخی این عمل انجام نشد(البته هزینه های بسیاری برایشان داشت/کتاب قیام مردان مرد اثر حجت‌الاسلام والمسلمین دوانی ره)

بنابراین سیستانی‌ها برای این ماه ارزش خاصی قائل بوده و حرمت و آداب و رسوم خاصی در مورد آن دارند.

و از مجموع این آداب برخی آیین ها همچون سینه زنی نشسته سیستانی های گلستان و خواندن نوحه های بحرطویل جلوه ای خاص از این سوگواری ها را نشان می دهد.

 

🔶محمدآذری محقق فرهنگ عامه گلستان در این زمینه به خبرنگار ما گفت: اگر چه اصل و اساس برپایی آیین های محرم، عزاداری برای سرور و سالار شهیدان حضرت اباعبدالله الحسین(ع)، اهل بیت و یاران با وفای امام و زنده نگه داشتن ارزش های والای قیام عاشور ا است اما با توجه به تغییر شرایط جامعه در طول قرن ها و سال ها تغییرات و تفاوت هایی در نحوه انجام مراسم ویژه ماه محرم در برخی نقاط ایجاد شده است.

به گفته محمد آذری با این حال بهره گیری از سنت های محلی و بومی ویژه محرم در بین سیستانی های گلستان هنوز در بیشتر نقاط این استان پا برجا بوده و بررسی ها نشان می دهد که آنان در هر شرایطی برای حفظ آرمان ها و توسعه تفکر اهل بیت عصمت و طهارت(ع) تلاش کرده اند.و با همت حسینیه سیستانیها در گرگان و گنبد وگالیکش و بنیادنیمروز سیستانی‌ها در سطح کشور و حمایت بزرگان ومعتمدین بسیاری از آداب ورسوم حفظ و‌حتی گسترش یافته است

 

🔶سینه زنی و نوحه خوانی سیستانی ها:

محمدآذری در مورد این آداب و رسوم اظهار کرد: نوحه خوانی، سینه زنی، زنجیرزنی، شبیه خوانی یا تعزیه خوانی و خواندن زیارت عاشورا از جمله آیین های معمول سیستانی های گلستان در ایام محرم است.

وی افزود: سیستانی ها در شروع محرم رسوم خاصی دارند که بعنوان مثال می توان به سیاه پوش کردن و یا سیاه پوشیدن اشاره کرد که با حضور مداحان، بزرگان سیستانی که در حسینیه ها برگزار می شود، جوانان لیاس سیاه بر تن می کنند.

به گفته محمدآذری؛ تنی چند از بزرگان و پیرغلامان خوش صدا در گذشته روی پشت بام منازل و مساجد رفته با خواندن اشعاری حزن انگیز و مراثی مردم را از آمدن ماه محرم آگاه می کردند. و این عزیزان بنام “چه وه شی خوان” معروف بودند و هستند

 

به گفته ی محمدآذری:علم بستن و آماده کردن علم و سیاه پوش کردن حسینیه سیستانی ها در گرگان و دیگر شهرستان ها، مساجد و تکایا و منازل از دیگر رسوم سیستانی‌های گلستان می باشد

 

🔶آذری؛محقق فرهنگ عامه اقوام ادامه داد: سیستانی ها در کنار این رسوم ؛با برپایی محفل و مجلس دعا و قرائت قرآن نیز تلاش دارند عشق و ارادت خود را به سالار شهیدان(ع) نشان دهند. و در هر شب بعد از نماز مغرب ملاها و جوانان و بزرگان ختم قرآن داشته و ثواب آن را به روح بلند شهدای کربلا و شهدای وطن هدیه می کنند

 

🔸غلور امام حسین ع؛

پخت غلور (حلیم سیستانی) و ، امتناع از پخت غذا و افروختن آتش و روشن کردن تنور در هشتم تا دهم محرم؛ پشت بام رفتن ریش سفیدان و تلاوت قرآن و ذکر دعا برای اعلام رسیدن ماه محرم و برگزاری مجالس روضه و عزاداری از دیگر رسوم سیستانی‌های شمال است که با تلاش بنیادنیمروز و حمایت بزرگان در حال گسترش است(غلورنوعی حلیم)

 

🔶شبیه خوانی یا شووی گردونی

محمدآذری محقق فرهنگ عامه اقوام افزود: شبیه خوانی یا تعزیه از اصلی ترین برنامه سیستانی ها در گذشته وامروز می باشد که به”شووی گردونی” یا شبیه خوانی معروف است و در بیشتر شهرها روستاهای سیستانی نشین از جمله هاشم آباد؛انبارالوم؛شهرک بهشتی؛زابل آباد؛امیرآباد سرخ محله و….همه ساله باشکوه تمام برگزار می شود

 

محمدآذری می گوید براساس مطالعات کارشناسان بنیادنیمروز؛تعزیه طبق رسوم سیستانی‌ها به صورت روز شمار اجرا می شود، به این صورت که شبیه خوانان هر روز ماه محرم را به یکی از یاران امام حسین (ع) مثلا حضرت علی اکبر(ع) یا طفلان‌مسلم ع یا حضرت ابوالفضل (ع) اختصاص می داده و آن را اجرا می کنند۱

 

۲

🔶مدیر بنیادنیمروز افزود: هم چنین از دیرباز با آغاز نخستین روز از ماه محرم امامان جماعات، پیش نمازان مساجد و هیات امنای مساجد و حسینیه ها و بزرگان فامیل و طایفه با جمع کردن مردم و سخنرانی، آنان را با ارزش و حرمت این ماه آگاه کرده و با بیان روایات واحادیث، مظلومیت امام حسین(ع) و نقش وی در احیای دین اسلام و همچنین عظمت این ماه را برای آنان تبیین می کردند.و این امر در گذشته در تختک های هامون و اکنون در روستاهای وشمگیر و گنبد و.اجرا می شود

 

🔶 محقق فرهنگ عامه در مورد نقش زنان سیستانی در عزاداری محرم گفت: برگزاری مجالس عزاداری و خواندن “رُوایی”(رباعی و مرثیه های سوزناک) از جمله برنامه های این سوگواری ها است.

هم چنین زنان علاوه بر شرکت در مجالس عمومی حسینیه ها، مجالس ویژه ای در منازل خود برگزار و مبلغه هایی که به روضه خوان معروف هستند برای شرکت کنندگان سخنرانی و مرثیه سرایی می کنند.

🔶پرهیز از برگزاری آیین های جشن و ازدواج در محرم وصفر، خرید نکردن لباس نو و انجام ندادن کارها و اقدامات غیر ضروری بویژه در روزهای نهم ودهم محرم از دیگر آداب سیستانی هاست

آذری گفت:سیستانی ها در جواب فردی که در روزهای تاسوعا وعاشورا از آنان درخواست انجام کاری که ضرورت ندارد را بنمایند، این ضرب المثل را به کار می برند ‘در ای روز گرگه وه گله نمزنه’ یعنی در این روز گرگ هم به گله نمی زند که نوعی نشان دهنده بزرگ بودن مصیبت خاندان ائمه (ع) است.

🔶آذری با اشاره به اهمیت جایگاه بزرگان وسالخوردگان در بین سیستانی ها و نقش آنان در تشکیل هیات ها و دسته های عزاداری و سینه زنی اظهار داشت: در دسته های عزاداری علاوه بر نصب نشان های عمومی عزا و ماتم و علامت های سیاه و سبز و پارچه نوشته ها، در صف نخست بزرگان محل، سالخوردگان و معتمدین و سپس مردان و پسران و کودکان سینه زن و پس از آن زنجیرزنان حرکت می کنند.

🔶این محقق فرهنگ عامه اقوام در مورد اطعام عزاداران گفت: در بین سیستانی های گلستان علاوه بر اینکه غالب لوازم و تجهیزات مورد نیاز تعزیه خوانی از محل نذورات مردمی تهیه می شود، غذای هیات ها نیز از طریق همین نذورات وکمک های مردمی تهیه می گردد بدین گونه که هر وعده اعم از شام یا ناهار بانی دارد که از گذشته های دور مرسوم و معروف است و مسوولیت آن را پذیرفته است.

وی هم چنین با اشاره به برخی آیین های سنتی از جمله حمل خیمه گاه حسینی و شهدای کربلا و کاروان اسرا خاطرنشان کرد: علاوه بر ‘شووی گردانی’ و یا شبیه خوانی، موضوع کاروان اسرا اهمیت بالایی دارد و در عزاداری ها به آن توجه ویژه ای می شود.

🔶اهمیت سقّا

سقا شدن نیز نشان دهنده اوج ارادت مردم این خطه به حضرت ابا عبدالله (ع) است، بطوری که در ایام حرکت دسته های عزادار و سینه زن برخی افراد با حمل آب، عزاداران را سیراب می کنند.

برخی از سقاها در گذشته اشعاری سوزناک از تشنگی خاندان رسول الله (ص) در قالب مرثیه می خواندند.

 

🔶 نامگذاری دهه اول محرم با نام شهدای عاشورا

از سوی دیگر علاوه بر تعزیه یا شبیه خوانی که در هر روز به نام یکی از یاران سالار شهیدان و شهدای مظلوم کربلا اجرا می شود از گذشته های دور هر یک از روزهای دهه نخست ماه محرم را به نام و یاد یکی از اهل بیت و یاران امام حسین (ع) گرامی داشته و عزداری می کردند

مثلا روز چهارم محرم که به عزاداری حر نام گذاری شده مردم همراه با برگزاری مجالس عزا، نذورات خود را نیز در قالب غذاهای گرم تهیه و بین عزداران توزیع می کنند.

روز پنجم به نام فرزندان حضرت زینب (س )، روزهای ششم تا هشتم به یاد حضرت قاسم و حضرت علی اکبر(ع)، نهم به نام حضرت ابوالفضل و دهم به نام و یاد سالار شهیدان حضرت اباعبدالله الحسین عزاداری می شود.

 

🔶 تاسوعا و عاشورا

در نهم و دهم که از بامداد آغاز و تا عصر ادامه دارد هیات ها با حرکت از مقابل حسینیه ها و تکایا با نوحه خوانی و سینه زنی به سمت امامزاده ها وگلزار شهدا هر منطقه رفته و در این محل به عزادارای می پردازند.

خیل عظیم جمعیت که یک پارچه سیاه پوش هستند شور خاصی به آیین عزاداری می دهند و بیشتر خیابان های منتهی به امامزاده ها و گلزار شهدا مملو از سوگوارانی است که در دسته های سینه زنی و زنجیر زنی حرکت می کنند.

آذری،محقق فرهنگ عامه اقوام گفت: یکی از رسوم سیستانی ها موضوع ‘چه وه شی’ یا چاووشی است که عموما یکی از پیرمردان یا مداحان با صدای حزن انگیز و زیبا اشعاری در راستای قیام عاشورا را می خواند و مردم و جمعیت را آماده سینه زنی وشروع مراسم می کند.

وی افزود: در بین سیستانی ها مرسوم است که از شب چهارم محرم به بعد از حسینیه ها، دسته های عزا به صورت سینه زنی و زنجیرزنی برای عرض تسلیت به مساجد و تکایای دیگر می روند، آنچه در این بین خیلی مهم و حزن انگیز است زمان رسیدن دو دسته زنجیرزنی به هم است که مداحان و پیرغلامان با خواندن اشعاری به صورت ‘بحث و بیت’ (نوحه و پاسخ نوحه) اجرا می شود

 

۳

🔶 آذری گفت: دسته های عزاداری محلات و مساجد هنگام به همدیگر رسیدن همچنین به همدیگر بابت عزای حسینی تسلیت می گویند که این صحنه بسیار حزن انگیز است.و اشعار زیبایی دو دسته عزا به همدیگر و به پرچم ها ادای احترام و تسلیت می گویند

 

🔶 سینه زنی شنستکا

سیستانی ها در هر کجا هستند دارای نوع خاصی از سینه زنی هستند که به آن ‘شنستکا ‘ (نشسته) گفته می شود و عزاداران بصورت نشسته و چهار ضرب سینه زنی می کنند و نوحه خوان مجلس اشعار ومراثی معروف به بحرطویل که حاوی مضامین حماسی و زیبا در بزرگی، شجاعت و حق بودن فرزند پیامبر(ص)و یاران آن حضرت می باشد را خوانده و سینه زنان جواب می دهند.

سینه زنان که روی زانو نشسته اند، به حالتی که نشان از افسوس و حسرت از شهادت سالار شهیدان (ع) و یاران با وفایش می باشد دست روی زمین زده و آن را به شهادت می گیرند که زمین توشاهد باش ما عزادار خاندان عصمت و طهارت (ع) هستیم و سپس روی زانو بلند شده و سینه می زنند و در زمان سینه زنی نیز به سرعت دست ها به سینه کوبیده می شود.

وی هم چنین با اشاره به حضور برخی بزرگان سیستانی و مرکز مطالعات مردم شناسی بنیادنیمروز در مجالس و آموزش این نوع سینه زنی سنتی به جوانان و تلاش برای احیای آن از مسوولین میراث فرهنگی گلستان دعوت کرد که با حضور در حسینیه سیستانی ها در گرگان و گنبدکاووس و سایرشهرهای استان و مشاهده این آداب و رسوم برای ثبت برخی از مراسم در میراث معنوی و ناملموس تلاش نمایند.و بنیادنیمروز سیستانی‌ها و حسینیه سیستانیها و شورای سیاست‌گذاری و سایر تشکل ها قطعا همکاری خواهند داشت

 

🔶شام غریبان

محمدآذری در خصوص مراسم ویژه شام غریبان گفت: در این شب مردم به مساجد و حسینیه ها رفته و پس از خاموش کردن چراغ ها در نور شمع به سوگواری می پردازند و با تشکیل دسته های چندنفره جوانان با خواندن اشعار و مراثی سوزناک لحظات حزن انگیزی را فراهم می آورند.

اگرچه برنامه های اصلی و محوری سوگواری محرم توسط سیستانی های گلستان تا دوازدهم این ماه در اقصی نقاط استان برگزار می شود اما سایر تعزیه خوانی ها تا پایان ماه صفر نیز ادامه دارد.و سیستانی‌ها بعد از شام غریبان مراسمات عزاداری خود را تعطیل نمی کنند مثلا شب سوم شهادت سرور وسالار شهیدان و یاران باوفایش و شهادت امام سجاد علیه السلام نیز باشکوه خاصی اجرا می شود

🔸محقق فرهنگ عامه اقوام افزود:هر ساله مراسم شب سوم شهادت امام حسین ع در بین سیستانیها بویژه در حسینیه سیستانیها ؛مسجد امام رضا علیه السلام ؛مسجد امام حسن مجتبی ع سیدآباد گنبد با مشارکت بنیادنیمروز سیستانی‌ها و خیرین عزیز و باهمان پوشش سنتی و..با شکوه خاصی برگزار می شود

محمدآذری گفت اگر بخواهم به صورت خلاصه بگویم؛تلاوت قرآن و زیارتنامه؛چه وه شی؛شبیه خوانی یا تعزیه؛مشعل و تابوت گردانی؛سینه زنی نشسته؛جوش پاوه کا،پخت غلور امام حسین ع؛سلام دسته های عزاداری؛امتناع از روشن کردن تنور وآتش و‌پخت وپز در منزل در تاسوعا وعاشورا،هم خرج شدن برای پذیرایی از عزاداران؛پرهیز از مراسمات شادمانه چون عروسی و آرایش وامثالهم در محرم وصفر،رفتن به اماکن متبرکه و بقاع در تاسوعا وعاشورا و مساجد و تکایای دیگر در طول دهه؛نگاه تبرک به غذای هیات؛نام گذاری خاص و اجرای تعزیه یا شووی گردانی خاص در هر شب؛سیاه پوشان مسجد وتکیه وحسینیه و رخت عزا از قبل؛مجالس وعظ و روضه در منازل برای بانوان مثل پامنبری سایراقوام،عزاداری سنتی و پرهیز از بدعت حتی در خواندن نوحه ،تاکید بر نوحه بحر طویل و نوحه گویشی؛ از جمله رسوم و آداب و رسوم سیستانی‌های گلستان در محرم است که به همت رسانه های جمعی و صداوسیما و خبرگزاری ها و با تلاش موسسات فرهنگی چون بنیادنیمروز سیستانی‌ها و حسینیه سیستانیها وشورای سیاست گذاری و مساجد و بزرگان ومعتمدین و…در حال گسترش نیز می باشد

🔶محمد آذری در پایان از کلیه این عزیزان و بزرگان ومعتمدین و امنای عزیز و مسولین با بصیرت و رسانه های جمعی بابت عدالت رسانه ای قدردانی کردند

برچسب ها :

ناموجود
ارسال نظر شما
مجموع نظرات : 0 در انتظار بررسی : 0 انتشار یافته : ۰
  • نظرات ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط مدیران سایت منتشر خواهد شد.
  • نظراتی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • نظراتی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نخواهد شد.